Stadsimpressie: Sint-Jans en Sint-Niklaaskerk (Schaarbeek)

De Sint-Jans en Sint-Niklaaskerk is gelegen in de Brabantstraat. Dit is een drukke winkelstraat met winkels die vooral worden uitgebaat door moslims. Er heerst altijd een drukte van jewelste. Het contrast met het kerkgebouw kan praktisch niet groter zijn: beide werelden zijn slechts van mekaar gescheiden door middel van een dubbele deur, maar eens je de kerk betreedt is het moeilijk te geloven, dat men zich nog steeds in dezelfde straat bevindt. Het kerkgebouw is groot, te groot eigenlijk. Misvieringen vinden al lang niet meer plaats in de kerk zelf, maar in een zijkapel. Driemaal per week komt er een ouder, voornamelijk vrouwelijk publiek van diverse pluimage bijeen om er, met behulp van een rozenkrans, te bidden. Er heerst een vriendschappelijke sfeer tussen de mensen, het lijkt alsof ze mekaar al jaren kennen. Het lijkt, wanneer ze het kerkgebouw betreden, dat ze zich veel meer op hun gemak voelen, zich misschien zelfs thuis voelen in deze enorme ruimte.

’s Zondags, wanneer er wat meer mensen dan gewoonlijk de misviering bijwonen, vindt deze echter wel plaats in de grote kerk. De opkomst is ook dan echter niet bijster groot. Men heeft daarom een aantal kerkstoelen in een aparte cirkel rondom het altaar geplaatst. Het aantal stoelen dat men hiervoor gebruikt volstaat meestal ruimschoots om alle parochiegangers een plaats te kunnen geven. Het plaatsen van de stoelen in een cirkel rond het altaar, lijkt echter nog een andere reden te hebben. Het valt me op dat er slechts een kleine afstand bestaat tussen parochianen en parochiepriester. Hij leidt weliswaar de misviering, maar laat hierbinnen ruimte voor interactie. Hij leidt de kleine kerkgemeenschap, maar maakt er tevens deel van uit.

Een merkwaardigheid aan deze kerk is het feit dat de Sint Niklaaskerk behalve een katholieke tevens een Grieks-Orthodoxe kerk herbergt. Beide religies hebben een plek gevonden in éénzelfde gebouw, weliswaar in verschillende ruimtes, maar desondanks lijkt het me een tamelijk uniek fenomeen. Ik vraag me af of er een interactie bestaat tussen beide groepen. Kennen ze mekaar, praten ze met mekaar? Of zijn de muren tussen hun onderlinge ruimtes toch nog te dik?

Dezelfde mensen die driemaal per week in de gebedsgroep samenkomen, zorgen er tevens voor dat de kerk proper blijft. Eénmaal om de zes weken wordt iedereen opgetrommeld voor een grote kerkopkuis. Ik merk op dat de meeste mensen die tot deze groep behoren, hun jaren van jeugd reeds ettelijke tijd achter zich hebben gelaten. Maar dat deert hen niet, wordt me verteld, hun ouderdom wordt immers ruimschoots gecompenseerd door hun jeugdig enthousiasme.

Vaak is de kerk echter gewoonweg leeg. Je kan dan minutenlang eenzaam doorheen het kerkgebouw kuieren en nadenken terwijl er in de achtergrond klassieke muziek uit de geluidsboxen weergalmt. Af en toe komt er wel eens iemand langs: om herinneringen op te halen, zich warm te houden of gewoonweg de kerk te bekijken, omdat het nu éénmaal een mooi en pas gerestaureerd monument is.

De kerk is een plek vol herinneringen. Een plek waar zich reeds duizend-en-één dingen hebben voltrokken. Op dit moment is ze echter vooral een ongebruikte ruimte. Een ruimte die te groot lijkt. En koud is. Een monument. Een geschiedenis. Iets dat er niet echt meer is. Misschien is het net dat wat me zo in deze plek aantrekt.